Từ dòng sông Trà đến muôn phương Từ dòng sông Trà đến muôn phương
Một người đàn ông Quảng Ngãi, nhưng tính tình hòa đồng dễ thương như một người Nam Bộ. Nhiều tài lẻ, nhưng không sa đà vào những cuộc vui “phù du”, mà luôn biết tạo những bước đệm để tập trung cho công việc chuyên môn một cách hiệu quả hơn. Đó chính là KTS Phạm Thanh Truyền…
Chào KTS Phạm Thanh Truyền. Thưa anh, bây giờ nói đến KTS Phạm Thanh Truyền, nhiều người hay gọi một cách thân mật là “Truyền Cát Mộc”. Vậy cái tên Cát Mộc này, khởi nguyên nó là gì?
– Tôi vốn xuất thân từ ruộng đồng, gốc rạ, nên luôn trân quý và ưu tiên những gì chân thành, mộc mạc và giản dị. Khi bước vào nghề kiến trúc, tôi cũng ngay lập tức nghĩ đến những không gian sống tiện nghi nhưng đẹp một cách mộc mạc, hiền hòa.
Khởi nguồn của cái tên “Cát Mộc” chính là từ hai ý nghĩa: “Cát tường” và “Mộc mạc”. Mỗi nét vẽ sơ phác của tôi đều mang sự mộc mạc ấy, đồng thời gửi gắm mong muốn mang đến những điều may mắn “Cát” và tránh đi những điều không may “Hung”.
Từ đó, cái tên Cát Mộc ra đời và đã đồng hành cùng tôi qua rất nhiều công trình từ Bắc vào Nam trong suốt 21 năm qua.
Là một KTS, từng là giảng viên đại học, nhưng do cá tính tự do, thích xê dịch, nên anh không chọn giảng đường. Bù lại, anh cũng mở trung tâm luyện thi, đào tạo kiến trúc, đồng thời hỗ trợ rất nhiều cho những KTS trẻ. Xin anh chia sẻ thêm về tinh thần truyền lửa đó?
– Ngày xưa, ba tôi thường bảo rằng cái tính đa đoan, đam mê đủ thứ của tôi sau này sẽ khổ lắm. Quả thật, tôi có cái chân hay đi, thích bay nhảy, không chịu ngồi yên trong một khuôn khổ nào.
Thời còn đi học, hầu như mọi hoạt động trong lớp, trong trường tôi đều nhiệt tình tham gia: văn nghệ, thể thao, báo tường, ngoại khóa… đều rất máu lửa. Sau mỗi lần như vậy, tôi thấy mình trưởng thành hơn, hạn chế được sai sót và tích lũy thêm nhiều kinh nghiệm sống. Bây giờ với con cái, tôi cũng luôn khuyên các con hãy tham gia mọi hoạt động ở trường, dù hay dù dở, dù giỏi hay chưa giỏi, cứ có đam mê thì cứ lao vào.
Cũng với tinh thần đó, ngay khi mới ra trường, hễ nghe có cuộc thi tuyển phương án kiến trúc nào là tôi lập tức nộp hồ sơ tham gia. Nhờ vậy mà tôi có cơ duyên tiếp cận công trình thực tế sớm hơn nhiều bạn cùng lứa.
Giờ đây cũng vậy, trong công ty tôi luôn là người khơi mào các phong trào: văn nghệ, thể thao, từ thiện… Tôi thích làm “ngọn lửa mồi” để các bạn trẻ hào hứng tham gia.
Anh nghĩ gì về phẩm chất của người Quảng Ngãi?
– “Chịu khó, thật thà và kiên định”.
Có lẽ vì lớn lên ở một vùng quê nghèo, tuổi thơ tôi chỉ biết làm nông và đi học, không có lựa chọn nào khác. Khí hậu khắc nghiệt: mùa đông lạnh giá, mùa hè oi bức, cùng hoàn cảnh khó khăn đã rèn giũa nên phẩm chất ấy ở người dân quê tôi.
Từ khi lên đại học cho đến lúc hành nghề, mỗi lần gặp khó khăn tôi vẫn vượt qua được nhờ ý chí được trui rèn từ thời thơ ấu. Đôi khi nghĩ lại, chính những gian khó ấy lại là điều may mắn, vì nó đã hình thành nên con người tôi hôm nay.
Kiến trúc là sự kết hợp giữa khoa học và nghệ thuật, giữa sáng tạo và thực tế, cũng có thể ví von là giữa mộng và thực. Vậy suốt mấy chục năm sống trong, sống bằng nghề kiến trúc, anh tự nhận thấy mình có… đi trên dây không?
Nghề kiến trúc đòi hỏi rất nhiều sáng tạo. Nếu thiếu sáng tạo, công trình dễ rơi vào lối mòn, lặp lại và thiếu cảm xúc. Nhưng sáng tạo trong kiến trúc không thể tách rời công năng, kỹ thuật và các giá trị thực tế của đời sống. Nhiệm vụ của kiến trúc sư chính là dung hòa tất cả những yếu tố ấy trong cùng một công trình.
Vì vậy, nói mình “đi trên dây” cũng không hẳn sai. Nhưng sau nhiều năm làm nghề, việc giữ thăng bằng giữa ý tưởng sáng tạo, khoa học, thẩm mỹ và thực tế đã trở thành phản xạ tự nhiên. Khi nền tảng vững chắc, quá trình thiết kế sẽ trôi chảy hơn. Tôi hiểu rõ giới hạn và vai trò của từng yếu tố, từ đó đưa ra những lựa chọn phù hợp.
Có câu nói kinh điển của kiến trúc sư huyền thoại Frank Lloyd Wright: “Kiến trúc sư có quyền bay bổng, nhưng phải đứng vững trên đôi chân kiến thức của mình”. Câu nói này nhấn mạnh sự cân bằng giữa sáng tạo nghệ thuật và nền tảng kỹ thuật vững chắc – điều mà hầu hết sinh viên kiến trúc đều từng được thầy cô nhắc nhở để hiểu rõ cốt lõi của nghề vừa nghệ thuật vừa khoa học này.
CÂU CHUYỆN CỦA RẤT NHIỀU DUYÊN KHỞI
“Cát Mộc Farmstay” là một thương hiệu rất nổi tiếng của anh ở quê nhà Quảng Ngãi. Vì sao anh chọn Quảng Ngãi để làm farmstay, làm du lịch, trong khi nơi đó gặp rất nhiều khó khăn?
– Với tôi, Cát Mộc Farmstay là câu chuyện của rất nhiều duyên khởi.
Cát Mộc Farmstay ngày nay chính là mảnh đất ông bà nội tôi “khởi nghiệp”, là ngôi nhà ba má tôi xây từ những ngày đầu mới cưới. Nơi đó, anh chị em chúng tôi được sinh ra và lớn lên.
Hơn ba năm trước, khi trở về quê và đứng trước ngôi nhà cũ kỹ mà ba má đã xây gần 40 năm, trên mảnh đất ông bà nội mua từ năm 1935, tôi nhận ra rằng nơi này không thể chỉ tồn tại trong ký ức. Nó cần trở thành một câu chuyện liền mạch – nơi lưu giữ, tiếp nối những giá trị còn lại cho thế hệ con cháu sau này nhìn thấy quá khứ, hiện tại và cả tương lai. Đó cũng là chốn để con cháu nhớ về tổ tiên mỗi khi về thắp hương.
Ban đầu, mong muốn của tôi rất giản dị: trùng tu lại căn nhà nguyên bản, vừa giữ gìn di sản ông bà, ba má để lại, vừa tạo một chốn đi về cho anh em trong gia đình. Khi cải tạo, tôi cố gắng giữ lại từng viên ngói, từng khung vì kèo gỗ – đó là cách tôi lưu giữ ký ức về thời ông nội, ba tôi lên núi tìm cây dựng nhà.
Rồi có lẽ vì “bệnh nghề nghiệp”, để “nhìn cho thuận mắt” nên dần dần tôi mở rộng thêm: trồng nhiều cây xanh, làm tiểu cảnh, sân bóng đá, khu vui chơi trẻ em, thậm chí xây nhà tránh bão cho bà con địa phương… Chưa kịp hoàn thiện thì nhiều người đã mách nhau đến xem, chụp ảnh, vui chơi. Vào dịp lễ Tết, lượng khách đến rất đông. Thế là Cát Mộc Farmstay dần hình thành và phát triển thành một khu du lịch lúc nào không hay.
Được biết đến là người có rất nhiều tài lẻ, đàn hát rất hay, không gian Cát Mộc Group cũng là điểm đến của những tâm hồn nghệ sĩ. Có phải đó cũng là cách mà anh tự “chữa lành”?
– Tôi đam mê hầu hết các loại hình nghệ thuật: nhiếp ảnh, hội họa, ảo thuật, âm nhạc và dĩ nhiên không thể thiếu kiến trúc. Các môn nghệ thuật luôn có mối liên hệ mật thiết, tương hỗ lẫn nhau.
Vì vậy, xen kẽ công việc hàng ngày, tôi thường thay đổi “khẩu vị” bằng cách ôm guitar, ngồi vẽ vời, hoặc xách máy ảnh đi đây đó chụp ảnh. Tất cả mang lại cho tôi năng lượng tích cực rất lớn. Nhờ vậy mà dù áp lực công việc đôi khi rất nặng, tôi vẫn không thấy mệt.
Với tôi, được ngồi vẽ đã là hạnh phúc. Có khi tôi nhịn ăn cả ngày hoặc thức thâu đêm chỉ để vẽ. Những lúc ấy không thể thiếu âm nhạc, và thỉnh thoảng là một chút vang đỏ hay ly bia tươi. Vậy là không gì bằng.
Hiện anh là KTS rất nổi tiếng ở những công trình kiến trúc mang tính đột phá sáng tạo, nhưng cũng mang những giá trị cốt lõi, nhân văn. Ví dụ như công trình The Luxury House vừa đoạt giải “Kiến trúc Khách sạn tốt nhất” của Asia Architecture Design Awards (AADA) 2025. Anh có thể chia sẻ thêm về công trình “Nhà nghỉ cuối tuần cho KTS” này không?
– Khi định hình The Luxury House, tôi không đặt nặng việc phô diễn hình thức mà tập trung vào cảm giác sống bên trong công trình.
The Luxury House được thiết kế như một nơi để con người thật sự trở về với thiên nhiên và với chính mình. Tôi sử dụng các vật liệu mộc mạc, thân thuộc như gỗ, đá, kính, ngói, gốm… không phải để tạo sự sang trọng phô trương mà để mang lại cảm giác ấm áp, gần gũi và bền vững theo thời gian.
Không gian phòng được bố trí linh hoạt, khoa học; các vách ngăn gỗ tự nhiên vừa phân chia chức năng vừa giữ kết nối thị giác. Ánh sáng tự nhiên được kiểm soát tinh tế qua hệ vách gạch xếp lệch và rèm che, tạo sự chuyển động nhẹ nhàng theo nhịp ngày.
Ngoài thẩm mỹ, tôi đặc biệt chú trọng tiện nghi và trải nghiệm sống: tích hợp hệ thống điện thông minh, khu xông hơi đá muối Himalaya để chăm sóc sức khỏe. Phía trước là hồ bơi có máy sưởi, tôi kỳ công chọn phương pháp khử trùng bằng điện phân muối biển Sa Huỳnh quê hương để tạo clo tự nhiên. Vì thế, khi ngâm mình trong hồ, du khách chỉ cảm nhận hương biển gần gũi, quyến rũ thay vì mùi hóa chất như các hồ bơi thông thường.
Cát Mộc hiện giữ kỷ lục về đơn vị thiết kế nhiều bệnh viện ở Việt Nam nhất hiện nay. Anh có thể chia sẻ mối cơ duyên nào khiến Cát Mộc đi theo con đường này?
– Hồi nhỏ, ba má tôi rất mong tôi theo ngành y, nhưng tôi lại đam mê kiến trúc. Từ năm thứ hai đại học, tôi đã nghĩ rằng nếu trở thành một kiến trúc sư thiết kế bệnh viện tốt thì vẫn có thể đóng góp cho sức khỏe cộng đồng.
Cơ duyên để Cát Mộc gắn bó với thiết kế y tế bắt nguồn từ cách tôi nhìn nhận các giá trị cốt lõi của cuộc sống. Với tôi, sức khỏe, thời gian và tiền bạc đều quan trọng, nhưng sức khỏe luôn đứng đầu. Khi mất sức khỏe, mọi khát vọng khác đều trở nên mong manh. Vì vậy, tôi đặc biệt quan tâm đến kiến trúc y tế và không gian sống – những yếu tố tác động trực tiếp đến thể chất và tinh thần con người. Trong các công trình, ngoài tiêu chuẩn chuyên môn, tôi luôn cố gắng đưa giá trị văn hóa Việt Nam vào không gian để tạo sự hiện đại nhưng gần gũi, phù hợp tâm lý người Việt. Cát Mộc Healthcare Design và các dự án y tế sau này ra đời từ sự theo đuổi nhất quán đó.
“Với tôi, được trở về nhà ăn những món ăn đồng quê với những người bạn hàng xóm, cùng bắt con gà ngoài vườn, nướng bếp than sau hiên, một ít muối biển Sa Huỳnh và mấy trái ớt cạnh chuồng gà, nhấm nháp vài ly rượu nếp vừa đào lên ban chiều… tất cả đã là thiên đường rồi”.
Một câu chuyện cá nhân khiến tôi thấm thía hơn là khi má tôi lâm bệnh nặng. Tôi nhận ra ở quê, việc cấp cứu kịp thời rất khó vì bệnh viện xa và phương tiện hạn chế. Ngay trong mùa dịch COVID, tôi quyết định tặng quê hương một chiếc xe cứu thương hoạt động miễn phí 24/24. Nhờ sự chung tay của địa phương và các tài xế tình nguyện, gần 5 năm qua xe đã hỗ trợ hơn 1.500 ca cấp cứu. Tôi xem đó là sự tiếp nối tinh thần nghề nghiệp: nếu kiến trúc có thể chữa lành bằng không gian, thì một chuyến xe kịp thời cũng có thể cứu một mạng sống.
Giờ đây, được góp phần vào nhiều dự án y tế, tôi cảm nhận rõ hơn ý nghĩa và năng lượng tích cực mà nghề kiến trúc mang lại.
TRÂN HUYỀN thực hiện
