Chuyện của một ngư dân Lý Sơn

Ký của LÊ HỒNG KHÁNH

MỐI TÌNH LÝ SƠN – CÁT BÀ

Biển cả luôn là máu thịt, là số phận của những người con sinh ra trên đảo Lý Sơn. Hòa lớn lên cùng tiếng sóng vỗ rì rầm ngày đêm vào những khối đá đen bóng ở cổng Tò Vò, có nguồn gốc từ núi lửa phun trào hàng triệu năm trước. Tuổi thơ anh gắn liền với chiếc thúng chai mà anh theo người cha đánh bắt cá bằng lưới quanh hòn Bé, hòn Mù Cu. Khi lớn lên, anh tham gia những chuyến câu mực lênh đênh suốt đêm ngoài biển một mình với chiếc thúng và ngọn đèn pin. Khát khao vươn xa, khám phá những ngư trường khác lạ đã thôi thúc anh trở thành thủy thủ của đội tàu Lý Sơn, giong thuyền đánh cá khắp trong Nam, ngoài Bắc.

Cuộc mưu sinh trên biển lớn đầy gian truân, thường xuyên đối mặt với những thách thức từ biển cả. Nhưng tính cách kiên cường, gan dạ – những phẩm chất vốn có của người dân đảo – đã giúp anh và đội thuyền vững vàng trước sóng gió, thường xuyên có những chuyến ra khơi mang về cá mực đầy khoang.

Trong những chuyến cập bến sau mùa cá bội thu, đội tàu của Hòa thường dừng lại, bỏ neo ở Cát Bà, hòn đảo xinh đẹp của thành phố Hải Phòng, vì cảng cá ở đây khá thuận tiện cho việc thương lái thu mua thủy sản đưa về Hải Phòng, Hà Nội và khắp miền Bắc.

Rồi một ngày, vẻ đẹp hùng vĩ của những dãy núi đá vôi vươn lên từ mặt nước xanh biếc của Cát Bà đã níu chân chàng thủy thủ trẻ. Nói chính xác hơn, Hòa tìm được bến đỗ mới của đời mình. Từ đây, với anh, Cát Bà không chỉ là nơi thả neo của những con tàu đánh cá từ đảo Lý Sơn và cù lao Chàm mà còn là nơi neo đậu của con tim, nơi anh tìm thấy tình yêu.

Loan sinh ra ở Cát Bà, là sinh viên theo học ngành du lịch, rồi trở thành người hướng dẫn du khách tham quan các hang động và di tích tại Cát Bà. Sự chân chất, thật thà của Hòa, cùng với những câu chuyện anh kể cho cô nghe về Lý Sơn, về Quảng Ngãi quê anh, và nhất là sự đồng cảm với những người con đất đảo, đã khiến Loan rung động. Họ yêu nhau và đi đến kết hôn. Từ một ngư dân xa xứ, Hòa bắt đầu xây dựng sự nghiệp trên hòn đảo quê hương của người vợ xinh đẹp, giỏi giang.

Anh không bỏ nghề biển, mà sắm một chiếc tàu đánh bắt hải sản công suất nhỏ, hoạt động chủ yếu trong vùng biển Lan Hạ và vịnh Bắc Bộ. Kinh nghiệm của người dân Lý Sơn giúp anh dự cảm những chuyển động của thời tiết, hiểu rõ tập tính sinh trưởng của các loài cá; trong khi đó, những tri thức học được từ ngư dân Cát Bà mang lại cho anh những hiểu biết về con nước lên ròng ở vùng biển vịnh Bắc Bộ.

Với Hòa, Cát Bà đã là nơi an cư, có vợ hiền, con ngoan, có những người láng giềng tốt bụng. Dẫu vậy, mỗi khi Tết đến xuân về, trong anh vẫn nao nao nỗi nhớ quê nhà. Anh nhớ những buổi chiều ngồi bên mép nước, ngắm nhìn ngọn núi Giếng Tiền trầm mặc, nhớ hương vị của những món xu xoa mát rượi chế biến từ rau câu, nhớ âm thanh khoan thai gõ vào đêm từ tiếng chày của mẹ, của chị giã lá gai làm bánh ít cúng tổ tiên, ông bà và mời khách vào dịp Tết.

Tám năm lập gia đình, Hòa và Loan đã có hai mặt con kháu khỉnh. Bé gái tên là Lý, năm nay lên 8 tuổi, cậu em tên Cát, vừa tròn 5 tuổi. Lý và Cát được đặt theo Lý Sơn và Cát Bà, quê hương của ba mẹ chúng. Căn nhà nhỏ của bốn con người yêu thương ấy không xa bến cảng, được trang trí khá nhiều bức ảnh về cảnh đẹp của Lý Sơn và Cát Bà.

Mải xoay xở chuyện mưu sinh, từ ngày lấy nhau, hai vợ chồng chưa đưa các con về Lý Sơn để chúng tận mắt nhìn thấy những gì trong lời bố kể về quê nội: hồ nước ngọt trên đỉnh núi Thới Lới, ngôi chùa Hang chìm sâu trong hang đá, mênh mang ruộng tỏi, ruộng hành…

“THIẾU QUÊ HƯƠNG”

“Nhiều năm anh gắn bó với Cát Bà, xem nơi đây là quê hương ruột thịt, có em, có con, có hạnh phúc; nhưng mỗi lần Tết xuân không về Lý Sơn, lòng cứ thấy thiếu vắng điều gì đó em à”. Những lời tâm sự thật thà của Hòa càng làm cho Loan hiểu và thương chồng nhiều hơn. Hai vợ chồng quyết định sắp xếp công việc, xin phép bố mẹ Loan, đưa cả nhà về Quảng Ngãi, để các con biết về quê cha, đất tổ, hiểu thêm về hòn đảo nơi ông bà nội và các cô chú, bà con đang sống.

Chuyến đi về quê của gia đình Hòa, Loan mang theo bao háo hức, mong đợi của hai con. Lần đầu tiên đặt chân lên đảo, chúng không khỏi trầm trồ trước vẻ đẹp hoang sơ, hùng vĩ của Lý Sơn. Hang Câu đẹp mê hồn với những vách đá cheo leo, cổng đá Tò Vò nhìn ra biển như tiên cảnh, tượng đài Hải đội Hoàng Sa hoành tráng, uy nghi… Tất cả tạo nên một bức tranh về một vùng biển khác lạ và đầy ấn tượng. Với Loan, đây mới chỉ là chuyến về quê chồng lần thứ hai kể từ ngày cưới. Thế nhưng, con người và cảnh vật Lý Sơn lại vô cùng thân thuộc, gần gũi, ấm áp tình yêu thương. Cô nhớ lại lần đầu về đây, quỳ lạy trước bàn thờ tổ tiên nhà chồng, rồi sang thăm bà con thân tộc; giọng nói của người Lý Sơn, với một cô gái xứ Bắc như Loan chỉ nghe loáng thoáng tiếng được, tiếng mất nên phải nhờ chồng “phiên dịch” mới hiểu trọn vẹn câu chuyện. Nhớ đến đây Loan bất giác mỉm cười.

Trong những ngày Tết trên đảo, ngoài việc thăm hỏi họ hàng, thưởng thức những món ăn đặc sản của Lý Sơn, điều khiến Loan và các con mong chờ nhất chính là lễ hội đua thuyền Tứ linh, một sinh hoạt văn hóa truyền thống đặc sắc của người dân quê đảo, diễn ra vào dịp Nguyên đán, từ mùng bốn đến mùng sáu tháng Giêng âm lịch. Lễ hội là dịp thi thố kỹ năng chèo thuyền, đi biển của trai tráng, đồng thời thể hiện ước mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu của người dân Lý Sơn.

Trưa ngày mùng bốn Tết, không khí trên khắp đảo trở nên vô cùng náo nhiệt. Người người, nhà nhà đều tạm dừng mọi công việc không cần thiết để đi dự hội đua thuyền. Cờ hoa rợp trời, tiếng trống, tiếng hò reo vang vọng khắp nơi. Từ rất sớm, Hòa nắm tay hai con, cùng chị Loan ra cảng Bến Đình, khu vực diễn ra lễ hội, để vợ con anh được xem những nghi thức cúng thuyền, cúng bến trước khi cuộc đua bắt đầu.

Giờ đua sắp đến. Trên mặt biển xanh, những chiếc thuyền đua được trang trí lộng lẫy, mang hình ảnh Tứ linh (Long, Lân, Quy, Phụng) uy nghiêm, sẵn sàng cho cuộc đua. Các đội đua, gồm những chàng trai khỏe mạnh, rắn rỏi, khoác lên mình bộ trang phục truyền thống có màu sắc khác nhau để phân biệt khi vào cuộc. Từng bước di chuyển trên thuyền, từng nhịp chèo khởi động của họ nhất nhất thể hiện quyết tâm mang thắng lợi về cho thuyền mình; thế nhưng, khuôn mặt ai nấy đều hớn hở tươi vui, trên môi luôn nở những nụ cười thân thiện, hiền hòa với đồng đội và cả với các tay đua bên thuyền bạn.

Khi hiệu lệnh bắt đầu vang lên, bốn chiếc thuyền lao vun vút trên mặt nước, tiếng mái chèo nhịp nhàng, tiếng hò reo cổ vũ của người dân trên bờ biển tạo nên một bầu không khí vô cùng sôi động và đầy khí thế. Chị Loan và các con chăm chú theo dõi từng đường đua, khuôn mặt, ánh mắt rạng rỡ vì thích thú. Bé Lý, bé Cát lần đầu tiên được xem một lễ hội sôi động, tươi vui và độc đáo đến vậy, đã không ngừng reo hò, cổ vũ đến khản cả giọng.

Trong lòng ngập tràn niềm tự hào, Hòa vừa ôm các con, vừa hướng dẫn cả nhà hiểu về ý nghĩa của lễ hội. Anh kể về những chuyến đi biển của cha, về tinh thần đoàn kết của ngư dân Lý Sơn, về những đội hùng binh Hoàng Sa, Bắc Hải trong lịch sử, đã không ngại hiểm nguy, vượt ngàn sóng gió, cắm mốc chủ quyền của Nhà nước Việt Nam trên các hòn đảo thuộc quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa.

“CON SẼ VỀ, MẸ Ạ”…

Thuyền Long (Rồng) với hình ảnh đầu rồng chạm khắc sinh động gắn trước mũi thuyền đã giành chiến thắng. Tiếng reo hò vang dậy, những tràng pháo tay không ngớt. Đó là niềm vui chung của cả cộng đồng. Người Lý Sơn tin rằng, năm nào thuyền Rồng thắng cuộc thì năm đó biển yên, sóng lặng, thuyền ra khơi no cá, no mực; nhà nhà hạnh phúc, yên bình.

Kết thúc lễ hội, Loan và các con cảm thấy vô cùng ấn tượng và xúc động. Lần đầu tiên được trải nghiệm không khí Tết truyền thống đậm đà bản sắc quê chồng, đặc biệt là lễ hội đua thuyền Tứ linh độc đáo. Loan nói khẽ với chồng mà như nói với chính mình:

“Thật tuyệt vời khi được về đây. Lý Sơn không chỉ đẹp mà còn có những nét văn hóa rất đặc biệt. Được dự lễ hội đua thuyền Tứ linh là một trải nghiệm lý thú ở quê chồng”. Mười ngày về Lý Sơn trôi qua rất vội. Cả nhà lại lên đường về lại Cát Bà trong nỗi niềm yêu thương bịn rịn của bố mẹ Hòa và bà con cả xóm vạn chài. Các cháu quấn quýt không muốn rời ông bà nội, Loan chào hỏi những người hàng xóm ra đưa tiễn mà nước mắt rưng rưng. Nắm chặt bàn tay nhăn nheo của mẹ, Hòa muốn nói rất nhiều, nhưng rồi chỉ thưa được một câu: “Con sẽ về, mẹ ạ!”.