Từ dòng sông Trà đến muôn phương Từ dòng sông Trà đến muôn phương
Lăng Ông, tức lăng Đức tả quân Lê Văn Duyệt, cùng mộ phần của Đức ngài và vợ là bà Đỗ Thị Phận, nằm ở cuối đường Lê Văn Duyệt.
Thực ra thì Lăng Ông nằm trên khu đất, có 4 cổng quay ra 4 con đường.
Cổng chính, tức cổng Nam quay ra đường Vũ Tùng. Cổng phụ, nhưng tiện đi lại nhất hiện nay là cổng Bắc quay ra đường Phan Đăng Lưu. Cổng Tây quay ra đường Lê Văn Duyệt. Cổng Đông quay ra đường Trịnh Hoài Đức.
Đường Lê Văn Duyệt là tên đường cũ, có từ trước năm 75.
Sau năm 75, đường Lê Văn Duyệt đổi thành Đinh Tiên Hoàng.
Thực ra Đinh Tiên Hoàng cũng là con đường có từ trước năm 75, nhưng nó chỉ là một khúc ngắn ở khu Đa Kao. Phía bên này, từ mé Cầu Bông chạy thẳng ra tới Phan Đăng Lưu (trước 75 là đường Chi Lăng) là đường Lê Văn Duyệt. Phía bên kia, từ Nguyễn Thị Minh Khai (trước 75 là đường Hồng Thập Tự) chạy ra tới Ba Son là đường Cường Để.
Nghĩa là sau 75, đường Đinh Tiên Hoàng soán tên 2 con đường cũ, là Cường Để và Lê Văn Duyệt.
Tới năm 2020, chính quyền TP.HCM trả lại tên đường cũ cho Đức ngài Lê Văn Duyệt. Đó là một việc làm hay. Một nghĩa cử cao thượng.
Nhưng nếu bạn nào từng học Khoa Văn Đại học Tổng hợp, sau này là ĐHKHXH&NV TP.HCM, thì nên nhớ trường mình trước đây nằm trên đường Cường Để chứ không phải Đinh Tiên Hoàng.
Lịch sử luôn có câu chuyện của nó. Nhưng không phải cái gì cũng có bí tích, ngọn nguồn rõ ràng.
Vũ Tùng là tên một nhà báo cách mạng (1917 – 1965)
Phan Đăng Lưu cũng là một nhà hoạt động cách mạng (1902 – 1941)
Trịnh Hoài Đức (1765 – 1825) là một công thần triều Nguyễn, tác giả của Gia Định thành thông chí, nổi tiếng và hữu ích đến tận ngày nay.
Loanh quanh đó, Lê Quang Định, Ngô Nhân Tịnh, Võ Trường Toản… đều là những nhân vật kiệt xuất của đất Gia Định. Thú vị là Võ Trường Toản là thầy dạy của Trịnh Hoài Đức, Lê Quang Định, Ngô Nhân Tịnh; những học trò xuất sắc, về sau được gọi là “Gia Định tam gia”.
Riêng Bùi Hữu Nghĩa, không phải học trò của Võ Trường Toản, vì ông thuộc thế hệ sau. Nhưng Bùi Hữu Nghĩa thường được xếp cùng với Nguyễn Đình Chiểu, Phan Văn Trị, Huỳnh Mẫn Đạt… vào lớp sĩ phu Nam Bộ chịu ảnh hưởng tinh thần giáo dục và sĩ khí Võ Trường Toản.
Tôi ở Sài Gòn đã ngót 35 năm. Tính theo tiêu chí “Em ơi có bao lâu – 60 năm cuộc đời” thì coi như hơn nửa đời người.
Thuở chân ướt chân ráo, anh em tôi ngụ trọ trên đường Bùi Đình Tuý, rồi cũng loanh quanh Bình Thạnh. Sau này đi làm việc, cũng đi về mỗi ngày trên những cung đường này.
Chợ Bà Chiểu là chỗ “quẹo lựa” những món đồ bình dân “đại hạ giá” một thời.
Lăng Ông này nơi nghỉ chân, ngồi thở, hoài nhớ… suốt một thời xanh xao.
Giờ thỉnh thoảnh vẫn quay lại. Ngồi chỗ tiệm café cóc nơi góc đường Vũ Tùng. Hình như tiệm đó cũng tên Tùng. Một kiểu tiệm đặc vị Sài Gòn cũ, mà giờ đây rất hiếm gặp. Vì tiệm nào cũng đẹp một cách giả trân.
Bữa nọ, ghé tiệm ngồi một mình, chợt thấy ông cụ loay hoay định bước lên bậc thềm, tôi chìa tay ra cho cụ. Tức thì cụ nắm lấy tay tôi: “Không quen, nhưng thấy đưa bắt tay là tui bắt à”. Ông cụ cười hồn hậu. “Dạ, không. Con đưa tay là để kéo ông lên đó”; “Dậy hả. Kéo thì kéo”. Rồi tôi nắm tay ông cụ kéo lên. Cả hai cùng cười, như gần gụi, thân quen từ khi nào.
Những góc nhỏ Sài Gòn. Nhiều khi chỉ cần vậy.
Người miền Trung chúng tôi, sống cứ gồng lên, cứ cố gắng miết.
Học sống giản đơn, nhẹ nhàng nhưng có khí chất như người Nam Bộ, có khi là học cả đời mà chưa được.
TRẦN NHÃ THỤY
