Từ dòng sông Trà đến muôn phương Từ dòng sông Trà đến muôn phương
Tác giả quê Phú Thọ, hiện sống tại Gia Nghĩa – Đăk Nông (cũ) nay là tỉnh Lâm Đồng
Tôi không phải người Quảng Ngãi, cũng chưa từng một lần đặt chân đến mảnh đất ấy, chưa từng ngồi bó gối trước biển Quảng Ngãi vào một chiều nhiều gió, cũng chưa biết mùa nắng nơi đó chói chang đến nhường nào, chưa từng “ngồi trên mặt đất ban chiều/ chân trần xin cỏ một liều giảm đau” ( thơ Trần Nhã Thuỵ), … Nhưng thật lạ, có những vùng đất, những miền quê ta chưa từng đặt chân đến, nhưng trong mình vẫn thấy thân thuộc, mến yêu.
Có lẽ, bởi trước khi biết một vùng đất bằng những con đường, dòng sông, ngọn núi hay bãi bờ, ta có thể biết đến qua những người con sinh ra lớn lên hay có cội nguồn từ đó. Và tôi, đã biết đến Quảng Ngãi như thế – Qua những người con đất Quảng.
Tôi biết đến Quảng Ngãi qua một người đàn ông lầm lũi, mang dáng vẻ lặng lẽ và trầm tư. Lúc nào cũng như đang mênh mang một miền diệu vợi trong đáy mắt. Lần đầu tiên chúng tôi gặp nhau trong một gác nhỏ của một quán café – anh mở điện thoại và cho tôi nghe một khúc tình ca giản dị “Nơi dòng sông quê mẹ” – một khúc hát nhắc đến nhiều địa danh của Quảng Ngãi – như một sự tự hào mà một người con xa quê nhắc mình khắc ghi. Bài hát nhẹ nhàng, mang chút tình dung dị miền Trung. Tôi có cảm giác mình vừa được đặt chân đến đó, những mảnh đất anh hùng, những mảnh đất làm nên lịch sử, kể câu chuyện chiến công, về một bến sông quê, gặp một người em gái, ngắm một khung cảnh nên thơ, thưởng thức một món ăn mộc dị…
Từ bao đời tháp cổ nhạt hình rêu/ Miền phế tích mưa bay thành quách lay/ Nghe muối mặn đêm Sa Kỳ gió lộng/ Khói rền đưa Dung Quất buổi vươn xa/ Có còn thương sóng vỗ biển Lý Sơn/ Thân tỏi bén mùa cá chuồn, săn trứng/ Từ Mộ Đức đường thơm nồng ruộng mía/ Thôn Cổ Lũy lạ đất khách miên man/ Nhớ làm sao gan góc thuở Ba Tơ/ Về Tư Nghĩa màu lá mạ khoan mới/ Chiều dọi nắng Bình Sơn đồng sạ khói/ Chuyến tàu nhớ vị hương quế Trà Bồng…(*)
Rất lâu sau này tôi mới biết, người đàn ông lầm lũi lặng lẽ lúc nào cũng mang dáng vẻ trầm tư đó là một KTS, một nhạc sỹ không chuyên với hàng trăm ca khúc hay về quê hương đất nước. Anh lao động miệt mài trên cánh đồng sáng tạo, tự viết lên những khúc tình ca khắp nẻo đường anh đã đi qua.
Có những người đi làm để kiếm sống, có những người đi làm vì họ muốn sống một cuộc đời có ý nghĩa – muốn đời biết mặt gọi tên. Dù với tâm thế nào, sự khiêm nhường, hăng say lao động lặng lẽ nhưng đầy kiêu hãnh đó dạy tôi bài học về sự học và sự biết ở đời. Tôi luôn nghĩ rằng đó là đức tính tốt đẹp mà một người con miền Trung thừa hưởng được.
Tôi biết đến Quảng Ngãi qua một cô bé nhân viên đóng hàng. Con nhỏ trước khi về làm chô tôi đã từng làm qua cả trăm công việc lao động phổ thông. Nhà nghèo, không có tiền đi học nên em nghỉ học sớm phụ giúp gia đình. Em chịu thương chịu khó, không ngại bất cứ một việc gì. Làm việc tận tuỵ và thật thà. Tất nhiên vì mưu sinh! Nhưng tuyệt nhiên, tôi không bao giờ gọi được cho bé ngoài giờ làm việc – bé không cầm điện thoại bên mình vì còn làm việc khác, có lần tôi trách, bé thản nhiên: “Như vậy làm ảnh hưởng đến giờ làm việc của người ta đó chị!” Sự thẳng thắn đến thẳng tưng và không luỵ ai của cô bé làm tôi cảm thấy mình cần phải chỉn chu hơn, cẩn trọng hơn và nguyên tắc hơn.
Vất vả là thế nhưng rất hiếm khi tôi thấy em uể oải hay nhăn nhó khi làm việc. Cần mẫn và rất lạc quan. Em giữ cho mình tâm thế đó và truyền ngọn lửa đó cho chính những đứa con nhỏ của mình. Chúng đều còn rất nhỏ, nhưng biết điều, không đòi hỏi, không mè nheo và rất thương mẹ… Những đức tính đó, nếu không rèn luyện thì sẽ không có được. Tôi rất khâm phục nghị lực đó của em.
Tác giả (ngồi, bìa phải) cùng những người bạn gốc quê Quảng Ngãi: Nhà báo Thuỷ Vũ, KTS -Nhạc sĩ Nguyễn Quốc Học, nhà văn Trần Nhã Thuỵ (từ trái qua)
Tôi biết đến Quảng Ngãi qua một người mẹ tảo tần nuôi bốn người con ăn học thành người từ gánh chè bán dạo nhưng sẵn lòng mua cho con một cây đàn vì con đam mê yêu thích, một gia đình nhỏ theo đuổi lối sống thuận tự nhiên– mọi thứ quanh họ tối giản, bình yên. Hay một vị lãnh đạo đầy đam mê với công việc là luôn muốn cống hiến cho lý tưởng… nhưng khi về hưu lại sống đơn giản như một nông dân. Nếu không có được sự thanh thản và bằng lòng, sẽ khó làm được như vậy.
Như có một phép màu nào đó mà quanh tôi, nơi nào cũng hiện diện một vài người Quảng dễ thương như thế.
Nếu bạn hỏi tôi nói gì khi nói về Quảng Ngãi, tôi sẽ không ngần ngại mà nói rằng tôi yêu quý mảnh đất miền Trung ấy – luôn sẵn lòng mình dành cho Quảng Ngãi một sự thân thương quý trọng mến yêu. Bởi lẽ, trong bước đường đời tôi đã gặp được rất nhiều những mối duyên lành từ mảnh đất ấy bước ra và dạy cho tôi bài học hoàn thiện mình.
Trần Ngọc Khánh Dư
Gia Nghĩa, tháng 9/ 2026
(*) Lời ca khúc Nơi dòng sông quê mẹ của Nguyễn Quốc Học
